|
Jazowsko
Jazowsko należy do najstarszych osad na Sądecczyźnie. Pierwsze wzmianki o
miejscowości pochodzą z 1225r. Nazwa pochodzi od jazu (tamy) nad Dunajcem, który
został wybudowany celem połowu łososi.
Miejscowość leży nad rzeką Dunajec, 330 m n.p.m poniżej malowniczego przełomu
rzeki, która przewija się pomiędzy masywem Lubania, a lesistym pasmem
Radziejowej.
Położenie w Kotlinie Sądeckiej zapewniało wsi duże znaczenie już w czasach
średniowiecznych. Znajdowała się ona na szlaku komunikacyjnym na Podhale oraz
wchodziła w skład nadgranicznego systemu obronnego, który tworzyły grody na
szczytach pasm górskich chroniące Polskę od ataku z południa. Ludność od
najdawniejszych czasów zajmowała się tutaj rolnictwem, a także flisactwem i
rybołówstwem. We wsi istniał tartak, cegielnia, browar, huta szkła oraz słynna
na cała Europę fabryka mebli giętych założona przez rodzinę Aderów.
Obecnie Jazowsko zalicza się do najdynamiczniej rozwijających się miejscowości
gminy Łącko. Mieszka tutaj około 2000 osób pracujących w lokalnych zakładach
przemysłowych, usługowych oraz w rolnictwie.
Więcej o historii Jazowska można znaleźć m.in. w książce Grzegorza
Olszewskiego "Jazowsko - Dzieje wsi" poniżej zamieszczamy fragment tej
publikacji:
POCZĄTKI WSI JAZOWSKO.
Podobnie jak Nowy Sącz i wiele innych miejscowości, tak i
Jazowsko znalazło się na szlaku wiodącym z terenów Polski na Węgry. I ten
właśnie atut położenie - był jednym z ważniejszych przyczyn, które
zadecydowały a tym, ze w owym czasie Sądecczyzna była dość wcześnie i gęsto
zaludnioną częścią Małopolski. Kupiectwo i przewóz towarów, obsługa
przewoźników - były to zajęcia dochodowe, które przynosiły tutejszej ludności
zyski i dawały utrzymanie. Sprawnie działał aparat celny i wszystkie z nim
związane sprawy. Do tego dochodziły warunki naturalne. Dwie duże rzeki
regionu: Dunajec i Poprad, również nie były bez znaczenia - przecież to ich
doliny skupiały główną część osad. To dzięki nim prowadzono dochodowy spław
towarów i drewna. Poza tym duże połacie lasów, wcale dobre i żyzne gleby. To
zalety, które przyciągały tutaj ludzi od dawna. Czasy i okoliczności powstania
osady na terenie dzisiejszego Jazowska nie są precyzyjnie znane. Mówiąc o
przybliżonym momencie zaistnienia, podaje się pojawienie się nazwy miejscowej
w źródłach. Ale przecież źródła znane w czasach obecnych wcale nie muszą być
pierwszymi, które wymieniły daną miejscowość z nazwy.
W przypadku Jazowska tez mamy do czynienia z trudnością
wskazania daty powstania osady, gdyż nie ma tutaj mowy o założeniu wsi in
crudo radice. Raczej miał tu miejsce stopniowy napływ i osiedlanie się
ludności - warte zaznaczenia rdzennie polskiej. Lokacja na prawie niemieckim
nie miała tu najpewniej nigdy miejsca.
Struktura zaludniania się wsi przebiegała bez planowego schematu,
tworząc osiedle rozproszone (później jednodworcze, przemieszane z
nieregularnymi przysiółkami), w którym zabudowania poszczególnych gospodarstw
nie są ze sobą związane, ale rozmieszczone pojedynczo po całym obszarze wsi. Z
tym sposobem osiedlania się na terenie Jazowska wiązała się charakterystyka
układu gruntów, który tutaj ma cechy układu blokowego, samorodnego,
bezładnego, powstałym samoczynnie przez pierwotne zasiedlanie wsi bez
założonego z góry schematu podziału gruntów. Osiedle takie posiadało ścisły
związek zagród z gruntami.
Można przyjąć, że Jazowsko zaczęło istnieć około polowy XIII
w. Archiwum parafialne w Jazowsku posiada zapisek, który datuje powstanie wsi
na 1225 r., co wydaje się być niepozbawione racji i dużej dozy
prawdopodobieństwa.
Jednak pierwszy dokument wspominającym o tejże wsi pochodzi z
1310 r., który podaje, ze w Jazowsku znajduje się pleban imieniem Wawrzyniec.
Wcześniejszą datację ma źródło podające Jazowsko za część
własności szlacheckiej Mściwoja i Piotra, synów Mirosława, herbu Pobóg.
Pochodzi ten zapis z 1286 r., lecz podaje nazwę wsi w formie zniekształconej:
Iaczow (Iaczów) Kilka innych kopii tego dokumentu podawało zapis w formie:
Iaczov oraz Jazow.
Pewne jest, ze nie mogła ta miejscowość powstać później niż w
pierwszej ćwierci XlV w., gdyż wymienia ją Ratz'o decimae sexennalis z lat
1325-1327.
W tym miejscu można by przytoczyć inne spotykane w pisowni
brzmienia nazwy wsi. Oprócz tych wyżej już wymienionych, pojawiły się: Iasomwsco, Iasovsco, Jasoumsco, Iazowscho, Y asoszko , Jaszowsko , Jazosko ,
Jazowisko .
W nieodległej przeszłości funkcjonowała potoczna nazwa,
niemająca dokumentacji źródłowej: Zielona Dąbrowa, która przez to porównanie
miała zapewniać o swoich walorach środowiskowych.
A sama nazwa »Jazowsko« ma źródło słów pochodzący od jazu,
czyli konstrukcji spiętrzającej wodę rzeki (w tym wypadku Dunajca), służącej
do połowu łososi. Było to ważne i potrzebne urządzenie, o którego stan
techniczny nieustannie dbano.
Zaś gwoli uzupełnienia warto także wspomnieć, że na obszarze
Polski brak drugiej miejscowości, która nosiłaby nazwę »Jazowsko«.
|

Jazowsko - droga główna Szczawnica - Nowy Sącz

Widok na Jazowsko

Dunajec w okolicach Jazowska
Zajęcia archiwalne pochodzą z
Almanachu Łąckiego oraz z publikacji G. Olszewskiego - "Jazowsko -
Dzieje wsi"

Jazowsko - 1938r.

Kościół parafialny w połowie XXw.

Widok na Jazowsko z drogi na Łazy Brzyńskie

Budynek dawnej szkoły
Ruiny po fabryce, zdjęcie wykonane po wojnie

Ruiny po fabryce, zdjęcie wykonane po wojnie

Kościół i dom parafialny
|